مقدمه:
امروزه مباحث جانبی پژوهش بواسطه افزایش ضریب نفوذ فناوری اینترنت و شبکه های مجازی بشدت اهمیت پیدا کرده است. اگر نگاهی به ناشرین مهم بین المللی و سنتی بی اندازیم و تغییرات آن ها را دنبال کنیم متوجه می شویم که شاخص هایی که بعضا توسط پژوهشگران مورد اعتراض بود کم کم وارد این پاشگاه ها شده است و الان دیگر اغلب ناشرین به ارائه ی شاخص ایمپکت فکتور و یا تعداد استنادات مقالات و ….مبادرت می کنند.
از آنجا که بواسطه ی سیستم DOI فراداده های مقالات به صورت آزاد در کراس رف منتشر می شود.پایگاه های اطلاعاتی فراوانی از فراداده های منتشر شده توسط پژوهشگران در اینترنت وجود دارد. شرکت ها و موسسات مختلف با استفاده از این داده ها اقدام به ایجاد ارزش افزوده ی جدیدی کرده و پایگاه های اطلاعاتی تولید می شوند. امروزه بیش از ۴۰۰ پایگاه تمام موضوعی یا تخصصی چکیده ای وجود دارد.
در کنار این ها شکل گیری اجتماعات پژوهشگران نیز اهمیت یافته است و شاخص های استنادی و غیر استنادی مختلفی در حال ارائه است. و اغلب پایگاه های اطلاعاتی مبادرت به ایجاد پروفایل های پژوهشی کرده اند اگر بخواهیم دو مثال ملموس بزنیم یکی پابلونز است که با استفاده از داده های وب آو ساینس به عنوان یک شبکه ی اجتماعی از شرکت کلاریویت آنالیتیکس مطرح است و دیگری مندلی که با استفاده از داده های اسکوپوس توسط شرکت الزویر به عنوان یک شبکه ی اجتماعی مطرح شده است.
اگر بخواهیم فهرستی از مهمترین این پایگاه ها (پایگاه های چکیده نامه ای تمام موضوعی و یا تخصصی) را معرفی کنیم می توانی به پایگاه های زیر اشاره کنیم:
Date: 6/29/2020-08:05 PM GMT | ||
۷۹,۱۴۲,۰۰۰ | ۷۳,۸۶۴,۰۰۰ | ۳۸۹,۰۰۰,۰۰۰ |
اسکوپوس
Scopus |
وب آو ساینس
Web of Science |
گوگل اسکالر (تخمینی سال ۲۰۱۸) Google Scholar |
۱۱۰,۶۰۰,۰۰۰ |
۱۸۸,۲۴۴,۰۰۰ | ۱۱۴,۸۸۸,۰۰۰ |
دایمنشن Dimensions.ai |
سایمنتیک اسکالر Semantic Scholar |
کراس رف
Crossref |
۳۱,۱۶۹,۰۰۰ | ۶۳,۳۳۹,۰۰۰ | ۴۷,۰۰۰,۰۰۰ |
پابمد
Pubmed |
ساینس اُپن ScienceOpen |
سیناپس
scinapse اطلاعات بیشتر |
چرایی پروفایل های نویسندگی
- ارتقای شهرت علمی: یکی از اندیشمندان میگوید که اگر برای سیاستمداران قدرت و برای تاجران ثروت مهم باشد برای افراد علمی شهرت مهم است. حضور در وب اجتماعی سبب میشود که افراد بیشتر دیده شوند و همین کمک می کند که شهرت علمی آنها ارتقا پیدا کند.
- شناخته شدن محققان جوان و تازه کار: افرادی که در ابتدای کار پژوهشی هستند و هنوز در دنیای علمی خیلی شناخته نشدهاند میتوانند با فعالیت در شبکه های اجتماعی، خودشان را به دیگر پژوهشگران بشناسانند.
- داشتن یک رزومه آنلاین: به طور معمول، در شبکههای اجتماعی علمی لازم است اطلاعاتی مانند تحصیلات، تجارب کاری و فهرست آثار را در پروفایل گنجاند. این اطلاعات میتوانند نقش یک رزومه آنلاین را برای افراد داشته باشند. دیری است که گنجاندن لینک شبکههای اجتماعی که افراد در آنها عضو هستند پای ثابت رزومه و حتی امضای ایمیل افراد شده است و برای کسب اطلاعات بیشتر دیگران را به آنها سوق میدهند.
- آگاهی از فرصتهای شغلی: یکی از امکاناتی که همه این شبکه ها دارند این است که کارفرمایان شغلها را آنجا تبلیغ و آگهی میکنند و افراد هم میتوانند آن شغلها را مورد جستجو قرار دهند و یا خودِ شبکه های اجتماعی علمی با توجه به آن تجارب و مهارت و دانشی که افراد دارند، به آنها شغل پیشنهاد میدهند.
- به روز بودن با حوزه پژوهشی: حضور در شبکههای اجتماعی علمی سبب میشود که افراد از جریان شتابان علم عقب نمانند. اگر در گذشته باید مقالهای منتشر میشد تا از روندهای جاری علمی اطلاع حاصل شود، امروزه افراد، طرحهای پژوهشی در حال انجام خود را در شبکههای اجتماعی معرفی میکنند که سبب میشود قبل از انتشار نتایج پژوهشها دیگران بدانند که چه فعالیتهای علمی در حال انجام است.
- آگاهی از فعالیت های پژوهشی دیگر محققان: اگر در گذشته افراد در کنج اتاق یا آزمایشگاه و در عزلت خود میخوانند و مینوشتند و پژوهش میکردند، امروزه به مدد شبکههای اجتماعی میتوان فعالیتهای علمی دیگر پژوهشگران در حوزه موضوعی خود را دنبال نمود.
- گسترش همکاری علمی: سهولت ارتباط با دیگر پژوهشگران در شبکههای اجتماعی علمی سبب گسترش همکاریهای علمی میشود. ون نوردن (۲۰۱۴) در مقاله خود نمونهای از این همکاریهای علمی را که از طریق ریسرچگیت امکانپذیر شده است شرح میدهد. در این مقاله گفته شده در سال ۲۰۱۱، امانوئل نومکا نادی که دانشجوی دکترای میکروبشناسی در نیجریه بود برای انجام آزمایشاتی که باید برای پایاننامه خود انجام میداد به مشکل برخورد چرا که تجهیزات لازم برای این آزمایشها را در اختیار نداشت. برای همین به ریسرچ گیت روی آورد و چند ایمیل به پژوهشگران مرتبط با پژوهش خود فرستاد تا اینکه یک متخصص ژنتیک در ایتالیا به نام اورازی رومئو به وی جواب داده و یک همکاری بین المللی شکل گرفت. طی سه سال، دو دانشمند با هم روی عفونت های قارچی در آفریقا کار کردند. نادی نمونه هایش را برای رومئو در دانشگاه مسینا برای تحلیل می فرستاد و آنها هرگز دیدار حضوری نداشتند.
- رصد خوانش و استناد به مقالات: یکی از امکاناتی که شبکه های اجتماعی علمی به افراد میدهند این است که رصد کنند که تولیدات علمیشان چقدر خوانده، استناد، و یا دانلود شده حتی اینکه چقدر پروفایلشان دیده شده است. با اهمیتی که امروزه سنجش فعالیتهای علمی پیدا کرده برای پژوهشگران مهم است که دائم وضعیتشان را از لحاظ علمی رصد کنند.
- پرسش و پاسخهای علمی: در شبکههای اجتماعی علمی، افراد میتوانند سوال بپرسند و به سوالات دیگران پاسخ دهند. جالب است که ریسرچگیت به محققان برای این پرسش و پاسخها امتیاز داده و رتبه آر.جی آنها را ارتقا میدهد.
- بارگذاری همه انواع تولیدات علمی و حتی مقالات منتشر نشده: در شبکههای اجتماعی علمی میتوان علاوه بر مقالات و دیگر آثار منتشر شده، فیلم، تصاویر، مقالات منتشر نشده، داده های پژوهشی، اسلایدهای پاورپوینت، گزارشهای فنی، گزارش ثبت اختراع و …را نیز قرار داد. این قابلیت به پژوهشگران کمک میکند که یک بانک اطلاعاتی از تمام آثار علمی خود در فضای آنلاین داشته باشند و آنها را در معرض دید همگان قرار دهند.
پروفایل های نویسندگی در دنیای اطلاعات به دو سبک وجود دارند:
۱٫ پروفایل های تولید شده ی ماشینی بر اساس داده ها
اغلب پایگاه های اطلاعاتی و داده های پژوهشی امروزه اقدام به ساخت پروفایل ماشینی پژوهشگران و تولید اعداد ارقام استنادی و … می کنند. زیرا هم برای تحلیل های خود پژوهشگر و دیگر پژوهشگران مفید است و هم اینکه باعث دسته بندی داده ها در پایگاه می شود.
از این قبیل بانک های اطلاعاتی که قابلیت های شبکه ی اجتماعی پژوهشی هم بعضاً دارند، می توانیم به مثال های اشاره کنیم:
۱٫۱ سیناپس – مثال از پروفایل
۱٫۲ ساینس اپن – مثال از پروفایل
۱٫۳ اسکوپوس- مثال از پروفایل
۱٫۴ دایمنشن- مثال از پروفایل
۱٫۵ سمنتیک اسکالر – مثال از پروفایل
۱٫۶ سیویلیکا- مثال از پروفایل
۱٫۷ ریسرچ گیت – مثال از پروفایل
۱٫۸ مایکروسافت اکادمیک – مثال از پروفایل
توجه داشته باشیم که منابع اطلاعاتی موجود در این پایگاه ها ممکن است بصورت آزاد باشد (منظور چکیده نامه است که اغلب اینگونه هستند) و یا ممکن است برای جستجو عضویت رایگان بخواهد. ولی در تمامی موارد ذکر شده در بالا یا در پایین پروفایل های افراد بصورت عمومی، آزاد و بدون محدودیت توسط هر کسی قابل رؤیت است.
۲٫ پروفایل تولید شده یا ادعا شده توسط پژوهشگران : (که اغلب در قالب شبکه ی اجتماعی پژوهشی ممکن است شناخته بشوند)
این شبکه های اجتماعی معمولا یک منبع خوب اماده از قبل دارند، که به پژوهشگر پیشنهاد می کنند هنگام ثبت نام مقالات مرتبط با خود را انتخاب کند و سپس در ادامه کاربران می توانند مدارک دیگر خود را اضافه کنند.
۲٫۱ پابلونز – مثال از پروفایل
۲٫۲ ایمپکت استوری – مثال از پروفایل
۲٫۳ گوگل اسکالر – مثال از پروفایل
۲٫۴ مندلی –مثال از پروفایل
۲٫۵ کیوداس – مثال از پروفایل
۲٫۶ اورکید – به اندازه ی کافی مشهور و مورد استفاده ی پژوهشگران دنیا قرار دارد
استارت آپ نگاشت هم با استفاده از منابع پژوهشی منتشر شده پژوهشگران ایرانی اقدام به ساخت پایگاه چکیده نامه ای ScieXplore.ir با بیش از ۸۰۰ هزار رکورد کرده است که دارای ویژگی های زیر است:
۱٫چکیده نامه ی مقالات و مدارک معتبر پژوهشی
۲٫وجود شاخص های استنادی سنتی و آلتمتریک مقالات در کنار هم (داده های استنادی مقالات از بخش پیش نمایش رایگان اسکوپوس، وب آو ساینس، دایمنشن، آلتمتریک و پلامکس ، کراس رف و پابمد ارائه می شوند.)
۳٫پلتفرمی تخصصی و حرفه ای برای ارتباط اجزاء اکوسیستم پژوهشی ایران شامل (مدارک پژوهشی) – پژوهشگران – سازمان ها (دانشگاه ها، پژوهشگاه و شرکت های دانش بنیان)
۴٫استفاده از این پایگاه می تواند در افزایش ارجاعات به مقالات پژوهشگران ایرانی و شاخص های استنادی، تأثیرگذار باشد.
۵٫ایجاد صفحات اختصاصی پژوهشگران بصورت ماشینی
۶٫فهرست رتبه بندی موسسات دارای مدارک پژوهشی (بیش از ۵ هزار موسسه فهرست شده اند)
۷٫فهرست مجلاتی که مجلات پژوهشگران ایران تاکنون در آن ها منتشر شده است
۸٫فهرست رتبه بندی پژوهشگران ایرانی بر اساس شاخص اچ-تعداد استنادت در دو پایگاه مهم وب آو ساینس و اسکوپوس و تعداد مقالات پژوهشگران در آن ها
۹٫فهرست رتبه بندی مدارک پژوهشی منتشر شده بر اساس تعداد استنادات به آنها
در کنار این خدمات امکان پیوستن پژوهشگران به شبکه ی اجتماعی پژوهشی – حرفه ای نیز وجود دارد که افراد یا پروفایل جدید می سازند و یا از ادعای پروفایل خود استفاده می کنند.
از نمونه های موفق در باره ی پروفایل های پژوهشی آقای دکتر آل ابراهیم در ایران هستند که میتوانید فهرستی از تمام پروفایل های ساخته شده توسط ایشان که مدرس دوره های رؤیت پذیری هم هستند، را در این لینک مشاهده بفرمایید.
منبع:
۱٫ شرکت یابش، خدمات شبکه های اجتماعی ویژه اساتید و پژوهشگران
۲٫ صراف زاده، مریم: ارتباطات علمی در فضای مجازی؛ ضرورت حضور پژوهشگران در وب اجتماعی
۳٫ میثم داستانی : مروری بر شبکههای اجتماعی علمی و پژوهشی